Mutlak Varlık Karşısında Bir Gölge Varoluş: Vahdet-i Vücud Bilinci ve İnsanın Hakikat Arayışı

 Varoluş, insanlık tarihinin en kadim, en derin ve sarsıcı sorularından biridir. "Ben kimim?", "Bu alem nedir?" ve "Gerçekten var mıyız?" soruları, zihnin kıyılarında dövünüp duran dalgalar gibidir. İslam düşünce geleneğinde, özellikle tasavvufi derinlikte bu soru tek bir nihai hakikate bağlanır.

Gözümüzün gördüğü, elimizin dokunduğu, zihnimizin kavradığı her şey; dağlar, denizler, yıldızlar ve bizzat insanın kendi varlığı... Bütün bunlar mutlak bir varlığa mı sahiptir, yoksa Kendinden Varlık (Vâcibü'l-Vücut) olan Yaratıcı’nın "Ol!" (Kün) emriyle kaim, anlık birer tecelli midir? Bu soruya verilen cevabın idraki, insanın sadece kainata değil, kendine ve muhatap olduğu her bir zerreye bakışını kökten değiştirir.

Gölgeler Aleminde Mutlak Varlığı İdrak Etmek

Bizim "varım" deyişimiz, mutlak bir varoluşu ifade etmez. İnsanın ve maddenin varlığı; bir kaynağa, bir iradeye ve her an devam eden bir tecelliye muhtaçtır. Tasavvuf düşünürlerinin sıkça kullandığı "güneş ve ışığı" veya "asıl ve gölge" misali bu hakikati ne güzel özetler: Gölgenin bir varlığı vardır ama bu varlık kendinden değildir; ışık çekildiği anda gölge yokluğa mahkûmdur.

İşte insanın ve kainatın durumu tam olarak böyledir. Bizler mutlak varlıklar değil, O'nun nihayetsiz kudretinin, esmasının ve sıfatlarının birer yansımasıyız. Var olan yalnız O’dur; gerisi sadece O’nun sürekli kılınan yaratmasından (halk-ı cedîd) ibarettir. Bu bilince ulaşan bir insan için nesneler dünyası, arkasındaki Sanatkar’ı gizleyen bir perde olmaktan çıkar; aksine O’nu gösteren saydam birer aynaya dönüşür.

"Neye Bakarsan Bak O'nu Görmek": Mâsivâdan Hakikate

Eğer bir Müslüman veya genel manada bir insan bu bilince erişirse, hayatındaki en büyük inkılap gerçekleşmiş olur. Şeyh Galib’in ifade ettiği gibi, insan "hoşça baksa zatına", kendinin kainatın göz bebeği ve O’nun tecelligahı olduğunu anlar.

Buşuur seviyesindeki bir göz için:

• Doğaya Bakış: Bir çiçeğin yaprağındaki damar, sadece botanik bir yapı değil; O’nun Musavvir (şekil veren) ve Latîf (ince işleyen) isimlerinin somut bir tecellisidir.

• İnsana Bakış: Kime bakarsa baksın, karşı tarafın makamını, ırkını veya harici kusurlarını değil, O'nun "Kendi ruhumdan üfledim" buyurduğu ilahi nefhanın izini görür. Yunus Emre'nin "Yaratılanı sevdik, Yaratandan ötürü" sözü, tam da bu idrakin terennümüdür.

• Olaylara Bakış: Başa gelen musibetler veya nimetler, tesadüflerin değil; O’nun Hakîm (hikmet sahibi) ve Rahmân simasının birer cilvesi olarak algılanır.

Böyle bir şuurda "mâsivâ" (Allah'tan gayrı her şey) kavramı anlamını yitirir. Çünkü gayrı zannedilen her şey, O’nun varlığının birer alameti, birer ayetidir. Kime bakarsan bak, neye bakarsan bak; gördüğün şey Sanatkar'ın sanatıdır.

"Nereye dönerseniz dönün, Allah’ın vechi (yüzü/tecellisi) oradadır." (Bakara Suresi, 115)

İnsanın Kendinde Hakikati Bulması: "Nefsini Bilen Rabbini Biler"

Bu şuurun en sarsıcı noktası, insanın kendi iç dünyasına yaptığı yolculuktur. İnsan, kendi bedeninde, zihninde ve kalbinde işleyen sistemin kendisine ait olmadığını fark ettiğinde büyük bir ego kırılması yaşar. Aldığı nefesten atan kalbine, düşünen aklından hisseden ruhuna kadar her şeyin O'nun "Ol" emriyle ayakta durduğunu gören insan, en büyük illüzyon olan "benlik" iddiasından vazgeçer.

Kendinde O’nu görmek, haşa insanın tanrılaşması demek değildir; aksine kendi hiçliğini, acziyetini ve fakriyetini anlayarak O’nun varlığı karşısında bir "hiç" olduğunu idrak etmesidir. Kendi varlığının fani, O’nun tecellisinin ise baki olduğunu anlayan insan, benliğini İlahi varlık içinde eritir (Fenâfillah). İşte o zaman insan, göğsündeki kalbin O’nun tecelligahı, yani "Beytullah" (Allah'ın evi) olduğunun farkına varır.

Sonuç: Bir Bilinç Devrimi Olarak Vahdet Şuur

Günümüz dünyasında insanın yaşadığı en büyük kriz, anlam arayışı ve yalnızlık hissidir. Maddenin ezici tahakkümü altında ezilen modern insan, kendisini mutlak bir varlık zannedip dünyayı mülk edinmeye çalıştıkça derin bir bocalama yaşamaktadır.

Oysa "Var olan yalnız O'dur, gerisi O'nun tecellisidir" idraki; insanı kibirden, bencillikten, kaygılardan ve yok olma korkusundan özgürleştirir. Yok olacak bir şey zaten hakiki manada var olmamıştır ki insan onun kaybına üzülsün!

Bu şuurla yaşayan bir insan için dünya bir bocalama yeri değil, baştan başa bir tecelligah, bir seyirgahtır. O insan kime bakarsa baksın O'nu görür, neye bakarsa baksın O'nun hususiyetini okur ve en nihayetinde kendi varlığında O'nun sonsuz kudretini müşahede ederek huzura erer.